Sovice (red Lepidoptera, familija Noctuidae)
Sovice su grupa insekata iz reda Lepidoptera, odnosno leptira, koji pripadaju familiji Noctuidae. Ovi insekti su veoma rasprostranjeni i mogu se pronaći u gotovo svim klimatskim područjima. Većina vrsta je aktivna tokom noći, zbog čega se često nazivaju noćni leptiri.
Odrasli leptiri su srednje veličine, imaju zdepasto i dlakavo telo, a njihova krila su najčešće sivih, smeđih ili drugih mirnih boja koje im omogućavaju da se dobro kamufliraju u prirodi.
Iako odrasli leptiri uglavnom ne prave značajne štete na biljkama, štetan stadijum predstavlja larva, odnosno gusenica.
Kako izgledaju gusenice sovica
Larve sovica imaju valjkasto, debelo i golo telo, koje može dostići dužinu i do 5 cm. Boja gusenica najčešće je siva, smeđa ili zelenkasta, što im omogućava da se lako sakriju među biljkama i u zemljištu.
Gusenice su veoma proždrljive i hrane se različitim delovima biljaka. Zbog toga mogu izazvati značajne štete u proizvodnji povrća, ratarskih kultura i ukrasnog bilja.
U zavisnosti od načina ishrane i oštećenja biljaka, sovice se dele na dve glavne grupe:
- podgrizajuće sovice
- lisne sovice
Podgrizajuće sovice
Podgrizajuće sovice predstavljaju veoma opasnu grupu štetočina, jer njihove gusenice napadaju biljke pri samoj osnovi stabla. One često tokom noći pregrizu mladu biljku u nivou zemljišta, zbog čega biljka vene i propada.
Najpoznatije vrste podgrizajućih sovica su:
- Agrotis segetum – ozima sovica
- Scotia exclamationis – usklična sovica
- Scotia ipsilon – sovica ipsilon
- Euxoa temera – prolećna sovica
Ove vrste najčešće napadaju mlade biljke povrća, rasad i tek nikle useve. Napad je posebno izražen u proleće, kada su biljke najosetljivije.
Lisne sovice
Lisne sovice se hrane prvenstveno lišćem biljaka. Njihove gusenice brste i nagrizaju listove, što može značajno smanjiti površinu lista koja učestvuje u fotosintezi.
Najvažnije vrste lisnih sovica su:
- Mamestra brassicae – kupusna sovica
- Mamestra oleracea – povrtna sovica
- Plusia gamma – sovica gama
Ove vrste često napadaju različite povrtarske kulture kao što su kupus, salata, paradajz i druge biljke.
Simptomi napada sovica
Napad sovica može se prepoznati po karakterističnim oštećenjima na biljkama. Gusenice najčešće brste i nagrizaju listove, pa se na biljkama javljaju nepravilne rupe.
Listovi su često izgrizeni od ivice prema sredini, a u jačim napadima od lista mogu ostati samo delovi lisne nervature.
Kod podgrizajućih sovica simptomi su drugačiji. Mlade biljke mogu biti pregrizene pri samoj osnovi stabla, pa biljka polegne ili potpuno propadne.
Ovakva oštećenja mogu dovesti do:
- smanjenog rasta biljke
- slabijeg razvoja biljaka
- smanjenja prinosa
- potpunog propadanja mladih biljaka
Mere zaštite od sovica
Za uspešno suzbijanje sovica potrebno je primeniti kombinaciju preventivnih i hemijskih mera zaštite.
Preventivne mere uključuju:
- redovan pregled biljaka
- obradu zemljišta i uklanjanje biljnih ostataka
- uništavanje korova
- praćenje pojave leptira
Kada se utvrdi veći broj gusenica, primenjuju se odgovarajući insekticidi koji su namenjeni suzbijanju ovih štetočina.
Insekticidi za suzbijanje sovica
Tabela prikazuje neke od preparata koji se koriste za suzbijanje sovica i drugih defolijatora u zasadima.
| Aktivna materija (hemijska grupa) | Preparat | Količina primene | Vreme primene | Karenca / radna karenca (dani) | Napomena |
|---|---|---|---|---|---|
| endosulfan (organohlorni ugljovodonici) | Tionex E-35 | 0,3 – 0,6 % | za sovice pri pojavi prvih gusenica; za mrazovce u rano proleće | 42 / 1 | ne primenjivati u vreme cvetanja; MBT po potrebi |
| endosulfan | Tiocid E-35 | prema uputstvu proizvođača | pri pojavi gusenica | 42 / 1 | oprez zbog mogućeg zagađenja voda |
| endosulfan | Thiodan E-35 | prema uputstvu proizvođača | pri pojavi štetočina | 42 / 1 | koristiti uz zaštitne mere |
| deltametrin (piretroidi) | Decis 2.5 EC | sa zemlje 0,4 l/ha + 10 l/ha nafte | tretiranje mlađih larvi | — | ne primenjivati u vreme leta pčela; MBT 2 |
| deltametrin | Decis 2.5 EC | iz vazduha 0,2 l/ha + 2,8 l/ha nafte | tretiranje larvi | — | koristiti prema preporuci |
| teflobenzuron (benzoilfeniluree) | Nomolt | 0,15 – 0,31 l/ha | pri maksimalnoj pojavi leptira ili piljenju larvi | — | MBT 2 |
MBT – maksimalan broj tretiranja tokom vegetacije.
Napomena: neki preparati nisu efikasni protiv pojedinih vrsta defolijatora, pa je potrebno pridržavati se preporuka proizvođača i stručnih službi.
Zaključak
Sovice predstavljaju značajnu grupu štetočina koje mogu izazvati velike štete na biljkama, naročito u proizvodnji povrća i mladih useva. Njihove gusenice su veoma proždrljive i mogu za kratko vreme oštetiti veliki broj biljaka.
Pravovremeno prepoznavanje simptoma napada i redovan pregled biljaka omogućavaju brzu reakciju i sprečavanje većih šteta. Kombinacija preventivnih mera i pravilne primene insekticida predstavlja najefikasniji način zaštite biljaka od ovih štetočina.
